Rumper structuras da pussanza cun trair la sort

[Translate to Rätoromanisch:]

En connex cun l'iniziativa da giustia pretend'ins per part che trair la sort n'haja da far nagut cun democrazia. Il professer da dretg public Benjamin Schindler da Son Gagl refutescha questa critica inexacta en la revista Schweizerisches Zentralblatt für Staats- und Verwaltungsrecht (ZBl).

Generaziuns d'antruras, uschia Schindler, na valitavan betg negativamain la procedura da trair la sort, sco quai ch'i vegn fatg oz per part. Anzi. «En la Grezia antica valeva l'ordinaziun dals magistrats cun trair la sort sco in'expressiun da l'egualitad politica radicala.» Ins na sto però betg ir uschè lunsch, ni quai che reguarda il lieu ni il temp, per fruntar sin la procedura da trair la sort.

Procedura da trair la sort gia en la Veglia Confederaziun

Trair la sort serviva tenor Schindler er en la Veglia Confederaziun sco instrument impurtant per schluccar structuras da pussanza sterias.

Oz pajan derschadras federalas e derschaders federals ina contribuziun annuala a la partida ch'als nominescha per l'elecziun e la reelecziun. Tgi che n'appartegna betg ad ina partida e na la sbursa betg la contribuziun annuala da plirs millis francs, n'ha ozendi naginas schanzas. (Vesair tranter auter il suandant artitgel: «Wie viel Geld die Parteien von ihren Richtern verlangen.» )

Pli baud eran era blers uffizis acquistabels u pravendas ertavlas. Senza relaziuns famigliaras e la situaziun finanziala correspundenta, uschia Schindler, n'aveva ina candidatura nagina schanza.

Perquai han ins cumbinà la procedura electorala en la Veglia Confederaziun pli e pli cun la procedura da trair la sort. Schindler numna plirs exempels istorics. En il chantun da Glaruna elegev'ins persunas da tut il chantun per la sort ed en in segund pass decidev'ins cun trair la sort davart lur uffizi.

Difficultar emprovas d'influenza

Uschia pudev'ins difficultar emprovas d'influenza nungiavischadas. Plinavant «survegnivan ina schanza era candidats che derivavan da famiglias u da parts dal pajais main pussantas.» Schindler menziuna proceduras sumegliantas a Friburg, Schaffusa, Berna e Basilea introducidas a partir da la fin dal 17avel ed il cumenzament dal 18avel tschientaner.
En l'urden social e giuridic dad oz ha la sort per gronda part pers questa funcziun da limitar la pussanza areguard installaziuns en uffizis. Perquai haja valur da raritad la nominaziun da la dretgira chantunala extraordinaria en il Vallais cun trair la sort en cas che la dretgira na po betg vegnir installada regularmain pervi d'ina dumonda da recusaziun u impediment.

Decisiuns cun trair la sort promovan l'acceptanza

Cunquai che decisiuns cun trair la sort laschan pauc spazi a sentiments negativs ed a resentiments, possian quellas anc oz «schliar problems e promover l'acceptanza».
Che l'entretschament politic è pli impurtant che la cumpetenza professiunala giuridica, l'integritad persunala u las abilitads communicativas considerescha Benjamin Schindler cunzunt sco in problem sin nivel chantunal – e betg federal. Sin nivel federal possia mintgin entrar en ina partida e sa stentar là per in uffizi da derschader en la Dretgira federala.
A quai ston ins opponer ch'i na sa tracta betg da «pudair», mabain da «stuair». Derschadras e derschaders che vulan esser independents e commember d'ina partida, n'han damai nagina schanza da surpigliar in uffizi en la Dretgira federala. E quellas e quels che pon surpigliar in uffizi èn dependents.

Markus Schärli


* Benjamin Schindler, Losverfahren – Möglichkeiten und Grenzen des ausgleichenden Zufalls, ZBl 119/2018, S. 617 f.

Siehe auch: Nenad Stojanović, Das Losverfahren bringt Vorteile für die Demokratie

Pagina iniziala